Je hebt fans van Star Trek en je hebt fans van Star Wars. Zullen we later op een vredevolle manier naar andere werelden reizen of wordt het toch eerder een intergalactische oorlog? ‘In films en op tv zie je de toekomst vaak afgebeeld als een utopie, een ideaal droombeeld, of een dystopie, pure horror’, zegt Van Holder. ‘Maar toekomstonderzoek gaat een stuk breder dan dat.’

Technologie toekomst

Ook in de media en onder de bevolking heerst een specifiek beeld van de toekomst. ‘Mensen verbeelden zich de toekomst doorgaans op basis van huidige tendensen die zich doorzetten in de toekomst.'

'Denk aan zelfrijdende auto’s. Die bestaan al en iedereen verwacht dat we daar binnen een aantal jaar allemaal in rondtuffen.'
 
'Bovendien wordt over de toekomst vaak gedacht in termen van technologie, met een groot geloof dat die alles zal oplossen. Er is minder aandacht voor pakweg ecologische, politieke of socio-culturele ontwikkelingen.'

'Hoe zal het onderwijs eruit zien? De politiek? De landbouw? De economie? Wil je op een goede manier over de toekomst denken, dan heb je meer verbeelding nodig.’

Over hoe het dan wél zal zijn, wil Van Holder alvast één misverstand uit de wereld helpen: dat toekomstonderzoekers de toekomst voorspellen. ‘Niemand heeft een glazen bol, niemand weet wat er gaat gebeuren. Sommige ontwikkelingen zijn enigszins waarschijnlijk, maar andere zijn hoogst onzeker.’ 

Wil je naar de toekomst kijken als een echte toekomstdenker? Dat doe je zo: 

01

Onderzoek meerdere toekomstbeelden. 
Van Holder: ‘Toekomstonderzoekers kijken niet naar dé toekomst, maar werken met verschillende mogelijke, wenselijke of waarschijnlijke toekomstbeelden. Futuristen doen aan horizon scanning. We kijken breed in de tijd en de ruimte op zoek naar signalen van verandering. Het zijn evoluties op langere termijn, verwar het dus zeker niet met trendwatching. Dat richt zich meer op de korte termijn, en is meer marketinggericht.’ 

02

Pas toekomstonderzoek toe op veel domeinen.
Van Holder: ‘Ontwikkelingen zoals klimaatopwarming, migratie of digitalisering hebben invloed op meerdere domeinen in de samenleving: zorg, transport, bestuur, voeding … Toekomstonderzoek is dus relevant voor diverse sectoren en wordt toegepast op veel onderwerpen. Futuristen zijn systeemdenkers. Ze kijken in de breedte met een multidisciplinaire benadering.   In onze toekomstbeelden hebben we aandacht voor een ruime waaier aan verandering, gaande van demografische, socio-culturele en ecologische tot politieke en economische ontwikkelingen.’

03

Kijk hoe je nu de toekomst beïnvloedt. 
Van Holder: ‘In toekomstonderzoek staat verandering centraal. Soms komt die verandering van  buitenaf en heb je er zelf geen controle op: een natuurramp, een nieuw virus, een oorlog die uitbreekt … Maar verandering kan ook het gevolg zijn van wat we beslissen en wat we doen. De toekomst wordt dus mee beïnvloed door de keuzes die we nu maken. Toekomstonderzoek gaat ook over hoe we met ons gedrag vandaag onze wenselijke toekomst kunnen creëren.’

Catherine Van Holder

Catherine Van Holder is verbonden aan het kenniscentrum Open Time - Applied Futures Studies bij Erasmushogeschool Brussel (EhB). Ze heeft een ruime ervaring met toegepast toekomstonderzoek voor een diversiteit aan organisaties. Ze is gastdocent en keynote spreker bij onder andere Universiteit Antwerpen, KU Leuven, TEDxFlanders en Creativity World Forum.